Cumhuriyet Halk Partisi İnsan Haklarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı ve Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, 1999 Marmara Depremi sonrası “geçici” olarak yürürlüğe giren ancak aradan geçen 25 yıla rağmen kalıcı hale getirilen “deprem vergilerinin” akıbetini Meclis gündemine taşıdı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından yanıtlanması istemiyle soru önergesi veren Tanrıkulu, toplanan kamu gelirlerinin şeffaf ve denetlenebilir bir sistemle yönetilmediğine dikkat çekti.
“Deprem Vergileri Amacı Dışında mı Kullanılıyor?”
Genel Başkan Yardımcısı Sezgin Tanrıkulu, önergesinin gerekçesinde deprem vergilerinin hukuki niteliği itibarıyla “amaçlı kamu geliri” olduğunu hatırlattı. Bu gelirlerin doğrudan afet risklerinin azaltılması, yapı güvenliği ve afet hazırlık altyapısı için kullanılması gerektiğini vurgulayan Tanrıkulu, “Bu vergilerin genel bütçe havuzuna aktarıldığı, izlenebilirliğinin kaybolduğu ve amaç dışı kullanım şüphesinin kurumsal hale geldiği yönünde güçlü bir kamuoyu kanaati oluşmuştur” ifadelerini kullandı.
Hazine ve Maliye Bakanı Sayın Mehmet ŞİMŞEK Tarafından Yanıtlanması İstenen Sorular:
Tanrıkulu, bütçe hakkı ve verginin amacı ilkesi doğrultusunda şu soruların yanıtlanmasını talep etti:
- 1999 yılından bugüne kadar “deprem vergisi” kapsamında toplanan toplam kamu geliri ne kadardır?
- Bu tutarın yıllara göre dağılımı nedir?
- Bu gelirlerin vergi türlerine göre ayrımı (ÖİV, özel tüketim kalemleri, harçlar vb.) nasıldır?
- Bu gelirlerin kaçı amaçlı fon, kaçı genel bütçe geliri olarak kaydedilmiştir?
- Toplanan deprem vergilerinin yıllara göre harcama kalemleri nelerdir?
- Bu harcamaların kaçı doğrudan:
- Risk azaltma,
- Yapı güçlendirme,
- Kentsel dönüşüm,
- Afet lojistiği,
- Erken uyarı sistemleri,
- Arama-kurtarma altyapısı,
- Toplanma alanları,
- Geçici barınma altyapısı projelerine ayrılmıştır?
- Bu gelirlerin kaçı genel bütçe açıklarının kapatılmasında kullanılmıştır?
- Deprem vergilerinin genel bütçe havuzuna aktarılması hangi mevzuat düzenlemesine dayanmaktadır?
- Amaçlı kamu geliri niteliği taşıyan bu vergilerin, afet dışı harcama alanlarında kullanılması hukuka uygun mudur?
- Bu uygulama, bütçe hakkı ve verginin amacı ilkesi ile çelişmekte değil midir?
- Amaç dışı kullanım varsa, bu durumun hukuki ve cezai sorumluluğu hangi kamu makamlarına aittir?
- Deprem vergileri için ayrı bir hesap sistemi oluşturulmuş mudur?
- Sayıştay denetim raporlarında bu gelirlerin kullanımına ilişkin tespitler nelerdir?
- Bu tespitler doğrultusunda kaç işlem tesis edilmiştir?
- Kamuoyuna açıklanmış şeffaf mali izleme raporu var mıdır?
- Türkiye’nin afet risk azaltma politikaları ile mali kaynak tahsisi arasında neden kurumsal uyumsuzluk bulunmaktadır?
- Deprem vergileri neden risk azaltma temelli bütçeleme modeli ile yönetilmemektedir?
- Yurttaşlardan “afet için” toplanan vergilerin, afet güvenliği için kullanılmaması kamu güveni ihlali değil midir?
- Devletin, deprem vergileri konusunda topluma karşı hesap verme yükümlülüğü neden kurumsallaştırılmamıştır?
